Kerstmis 2010

Stiltes...We zitten rond de tafel..Mijn vader vermoeid, mijn moeder verward. Haar trui omgekeerd en ruimer, haar haren piekerig om het gezicht smaller dan ooit.
Het gesprek gaat moeizaam. Moeder begrijpt het niet, vader hoort het niet. Er is koffie en kerstkrans en veel herhaling...
We blijven niet lang, ik ben nog grieperig en we komen immers gauw weer...
Wanneer ik naar de gang loop om mijn jas te halen hoor ik mijn moeder: "Maar....wij hadden hier toch altijd etentjes...met Kerst? Hebben we dat nu niet? Geen etentje met kinderen..?"
Ik draai me om en zie moeders handen in een hulpeloos gebaar.
Ik trek de deur achter mij dicht en staar in de spiegel terwijl mijn vader uitleg geeft in de kamer. Pijnlijk...
Als we vertrekken staat mijn moeder voor het raam, maar ze vergeet te kijken. Ze schuift met iets op de vensterbank en draait zich om.
Mijn vader zwaait ons uit en in de achteruitkijkspiegel zie ik een verslagen man kleiner worden.
Het blijft lang stil in de auto....

Gezegd, wat nooit gezegd.

Als ik naast haar zit aan tafel geef ik mijn gsm aan haar door.
Mijn dochter spreekt even met oma.
Mijn moeder straalt en zegt niet meer dan ja, jaja en jaa en jahaaa.
Meer kan niet en lukt haar niet.
Het spreken over het verleden gaat wat beter af.
Ze herinnert haar eigen jeugd, zo anders als die van mijn dochters.
"Ik had dat ook gewild"... zegt ze...
"Net als de meisje tegenwoordig, genieten van het leven...
Maar Bomma en Bompa hielden me kort...ik mocht niet veel.
Ze waren alleen maar bezorgd..óverbezorgd waren ze..."
Het is stil, ik ken het verhaal.
Een pijnlijk verhaal, net als het verhaal van mijn eigen jeugd.
"Ze deden het met de beste bedoelingen" zeg ik...
Wat anders kan ik zeggen, ik zie het verdriet.
Mijn moeder diept gedachten op.
"Ik hoop dat ik het beter heb gedaan" zegt ze.
"Althans ..."
Ze draait langzaam haar hoofd en kijkt me onderzoekend aan.
"Het was in ieder geval mijn bedoeling...om het beter te doen...
Of het gelukt is weet ik niet..."
Ze staart terug voor zich uit en schuift wat met haar koffiekopje.
"Je deed wat je kon" zeg ik "met de beste bedoeling."
"Ik heb in ieder geval mijn best gedaan, op mijn.. eh mijn van der Heijden manier”… ze lacht en draait haar hoofd naar mij toe.
"Voor een van der Heijden heb ik het beste gedaan..misschien ..”
Dan kijkt ze me vragend aan.
Ik slik, verlegen met het moment..door mijn hoofd raast mijn pijn, mijn verdriet.
Dan pak ik haar vast..”Je hebt je best gedaan mama.”
Een zucht ontsnapt ons beiden.
Gezegd, wat nooit gezegd.
Het is goed.
Het is afgesloten
De cirkel..die is rond...bijna....

liefde

"Als ze me niet meer herkend...dan moet ze naar een verpleegtehuis"
zegt mijn vader...
"Dan is het over, dan kan ik het niet meer aan"
Mijn vader zorgt voor haar, meer dan gevraagd...
Eerst in zijn eentje, later met hulp die hij niet wilde vragen en aannemen.
De nood werd hoog, zo hoog dat overstag gaan dankbaar werd.
Nog steeds moet water tot lippen stijgen voor hij een stap neemt:
Uit handen en onafhankelijkheid opgeven.
Maar mijn vader neemt ze, die stappen, schoorvoetend eerst en dan resoluut:
"Als ze me niet meer herkend...dan moet ze naar een verpleegtehuis"
Zijn ogen worden vochtig...
Het leek nog ver, maar het gaat snel, sprongen, richting eind.

Steeds vaker is moeder van streek...dan vraagt en vergt ze het uiterste.
Later kalmeert hij haar, hij streelt haar wang, en wrijft haar hand.
Met eindeloos engelengeduld legt hij uit, de verwarrende wereld.
Neemt haar aan de hand op weg naar het onbekende.
Mama accepteert het en weet weer.
Om later in paniek, wanhoop en ellende het uit te schreeuwen van angst.
Als een dier in nood vecht ze met haar laatste energie.
Hij weert zich, sust en is onmachtig...
Soms weet hij het niet meer...

"Als ze me niet meer herkend...dan moet ze naar een verpleegtehuis"
zegt mijn vader...

Verder dwalen

Of weet je mama, zullen we verder dwalen, door de tuinen van jouw jeugd?
Over het rode zandpad gaan...naar het okergele tuinhuis met glas in lood..daar de rieten tuinstoelen uitstallen en wijn drinken in de avondzon?
Eerder op de binnenplaats de zinderende middaghitte ontwijken, daar waar de klimop de muren donker kleurt en je wegduiken kan achter hoge hortensia's .
Wil je dat ik meega met je mama door de smalle groene poort verborgen in de schoolmuur...over de binnen-cour door de ramen kijken? Zie daar mama:de oude schoolbanken en die kasten...daar liggen bompa's schatten uitgestald achter vitrine-glas en kleurig op rij in grote houten laden.
Pas op mama, niet verdrietig zijn...dat oude hok..lach er nu maar om! Je broers spijkerden er jouw schoolbord kwijt en je huilde tranen weg..
Daar is ook Margo.. naast poppenwagen en met strik in de haren, net als bij jou...
Speel met haar mama, want de oorlog woedt en het leven zal kort zijn.
Duiken, als de V1's komen, in de slootkant, zo plat je kan of schuilen in de kelder en wachten tot ze over zijn gevlogen.
Zeg Margo niet bang te zijn in de nacht verlicht door vuurwerk wat je nooit horen wil.
Als bommen vallen wegkruipen diep onder de dekens. Vrouwen die haar wiegen en slaapliedjes zingen.
Het hemels geweld uit te bannen...
Ja mama, het is zo'n lief klein meisje en ze lijkt echt op jou...als zusjes hand in hand...
Denk daaraan mama en niet aan de leegte die ze achter liet.
Ik kwam toen hè mama, heel veel later...op diezelfde dag in september.
Nee ik lijk niet op Margo, in de verste verte niet.
Een strik paste niet op mijn hoofd en jurkjes met kantjes en ruches...je had gelijk...het stond mij niet.
Het is lang geleden mama, we dwalen dieper in de tuin en aaien de poes en zoeken de schildpad die hier ergens kruipen moet...
Wat een fijne dag, vind je niet mama...zo in de zomer van je jeugd?

Lampje

Mijn vader staat in de deuropening met de jas al aan.
"Ik wou je net bellen", zegt hij wrevelig.
Ik mompel wat 'zat een beetje tegen' maar ik weet 12.00 u is 12.00 u voor hem en zeker geen 12.20...
De hele rit, 75 minuten lang, had ik me voorbereid op de stress van te laat komen,
een echtelijke woordenwisseling ten spijt.
Ik glip langs hem naar binnen, gooi de meegebrachte boodschappen op het aanrecht en begroet mijn moeder in de kamer.
Ze staat onhandig met haar jas in haar handen.
"Kom, we gaan gezellig uit eten" zeg ik en trek haar het jack aan, haar armen zachtjes de juiste richting duwend.
Vervolgens hurk ik door mijn knieën om de rits te sluiten, net als vroeger bij de kinderen.
Als een klein meisje dat nog niet de vaardigheid bezit een rits te sluiten laat mijn moeder het gelaten toe.
Blij pakt ze daarna mijn hand en in de gauwigheid wikkel ik nog een sjaal rond haar nek.
Dan maakt ze zich los en loopt naar een lampje in de hoek van de kamer: het licht moet nog uit!
Ze draait er wat om heen, strekt haar arm en trekt weer terug.
Maakt een vertwijfeld gebaar, strekt weer de arm uit, haar vinger reikt naar de aan en uit knop.
De knop wordt niet aangeraakt, haar vinger trilt, ze draait zich terug om en kijkt hulpeloos mijn richting uit.
Ik zie niet, zie niks, ik staar alleen maar... naar mijn moeder, zonder besef.
"Help haar even" zegt mijn man....
...............................................
"Pas op", zegt mijn moeder ..."Durf jij?... Stroom!... Warm!"
"Ik doe het wel" zeg ik en duw haar opzij, knip resoluut het lampje uit.
Met grote ogen kijkt mama mij aan..."Heb je pijn?" Ze wijst naar mijn hand.
"Nee nee" lach ik "kom we gaan! Op stap!"
Gearmd lopen we de deur uit...mijn moeder kijkt met stralende ogen naar me op.
Ze mompelt goedkeurend.

gastvrouw

"Hoe was je middag?" vraag ik moeder, terwijl ik haar een kopje koffie voorzet. Sinds kort gaat ze een middag in de week naar het verzorgingshuis. Een contactmiddag speciaal voor mensen met beginnende Alzheimer. Mijn moeder is allang geen beginneling meer, dat stadium heeft ze in zeer rap tempo weten te passeren, ons in verbijstering ver achterlatend.
Maar ze mag er (nog) komen, voor zolang het duurt...
"Ik ken het daar goed hoor" zegt ze, "ik doe het werk graag, ik heb er negen mensen onder me.." ze schuift wat op haar stoel. "Nou ja....ik help met koffie schenken." Ze kijkt onzeker naar me op...
"Ja, je kent het daar hè" zeg ik...mijn moeder werkte er immers jarenlang als toegewijde vrijwilligster.
"Ja" knikt moeder "Ik ken de mensen, de collega's van me..."
Dan valt ze even stil, ze roert in haar koffie en herpakt zich:
"Ik zag er tegenop om te gaan, maar het valt mee, de mensen die er komen, best netjes, aardig wel en vriendelijk allemaal. Ze maken een praatje...."
Weer kijkt ze ongemakkelijk mijn kant op.
"Die dames puzzelen er wat en ik laat ze maar wat doen he, ze zijn ermee bezig..."
Mijn vader komt erbij zitten, hij legt zijn hand op moeders arm: :Je moest er wennen, maar nu ga je best graag..."
Mijn moeder knikt "Jaja, het is daar goed. Ik begrijp dat ik er ooit zelfs wel zal moeten wonen, nou ja..het is dan maar zo...ik begrijp het wel".
Ze roert, het heden en verleden mengen zich zoals de koffiemelk oplost in haar koffie. De herinneringen van toen hechten zich aan de ervaringen van nu. Het brengt haar in verwarring: is ze daar nu de gastvrouw?...of toch de patiënt?
Ze weet het niet,ze weet het niet meer, het maakt onzeker...
Na de koffie zwaait ze me uit, aan de arm van mijn vader...ontroerd kijk ik om hoe ze daar staat voor hun huis, zwaaiend tot ik de bocht om ga.
Ik weet dat ze straks voordat de nacht invalt, resoluut haar jas aantrekt en boos in grote-scene mijn vader zal verwijten dat hij haar niet laat gaan...naar huis...

mooi

Opeens staat ze in de deuropening en kijkt me indringend aan. Haar bril af en haar ogen dwingend vragend.Ik schrik ervan. Met pa en manlief zaten we te genieten van de onverwachte oktoberzon en maakten afspraken over samen eten buiten de deur. "Wat is er mama?" vraag ik haar "moet ik iets doen? "Ze wrijft met vingers over haar gezicht.
De mannen begrijpen niet, ik heb een vermoeden. Ik neem haar mee naar de badkamer en vraagt of ze opgemaakt wil worden. Ze kijkt blij en ik struin tassen, laatjes en planken af op zoek naar haar make-up dingetjes van vroeger.
Ik vind er niet veel en moeder zegt dat ze gauw weer eens wat moet aanschaffen.
Mijn eigen toilettasje biedt uitkomst.
"Zal ik gaan zitten, dan kan je er beter bij" zegt mijn moeder gretig.
Ik poeder en geef kleur en lijn aan haar ogen en mond. Het valt me op hoe gaaf en rimpel-vrij haar gezicht nog is. Ze zit doodstil te genieten.
"Het zou wat zijn hè", zegt ze zacht..."Frank...hij zou toch denken...."
Ik schiet in de lach "mama, we eten straks niet bij Frank, maar wel bij die ober-met-de-mooie-ogen, weet je wel...ik maak je mooi, dus geen zorgen...je mag gezien worden..." Ik borstel zacht haar haren en bekijk het resultaat.
Ik mis en zie dat ze geen oorbellen draagt. Oorbellen! roep ik naar mijn vader. Hij protesteert: dat gedoe! Welnee zeg ik, ik doe ze haar in en straks ook weer uit.
Na het nodige gepriegel mag het resultaat er zijn: mam is mooi.
We zijn er klaar voor!
Zoals altijd geniet zij en wij van het samen eten in het restaurantje waar ze ons kennen. Ze geniet, wij genieten...nog en samen.