De ober met de mooie ogen

We zitten samen aan een tafeltje bij het raam,
in het restaurant, waar het vertrouwd voelt.
Ik realiseer me dat het hier was dat ik voor het eerst besefte :
'er klopt hier iets niet...ma is ma niet...'
We zaten toen met het hele gezin gezellig bijeen, een paar jaar geleden alweer
Van Alzheimer had ik alleen nog maar een vaag vermoeden.
Die dag, daar, begon het woord A. zich echter meer en meer op te dringen.
Mijn moeder had iets gezegd over een voorbijgaande mevrouw
en daarbij gegiecheld.
Zo was mijn moeder niet, nooit!
Mijn moeder praatte niet over anderen, niet op deze manier en giechelen
was helemaal uit den boze.
Dus iets klopte niet en eigenlijk wist ik toen best wat.
Nu zijn we verder.
En het gaat ma stukken minder dan toen.
Toch, soms lijkt er ogenschijnlijk weinig aan de hand.
In een momentopname...
Mijn moeder zit rustig, keurig en verzorgd tegenover mij.
Genietend van het moment.
De aardige ober komt aan onze tafel en nog een keer.
"Hij heeft in ieder geval mooie ogen"...zeg ik hardop
"Jaaaah", zegt mijn moeder met grote glimlach en schittering in de ogen
"Zeg dat wel!
En hij weet het hoor, van zichzelf" gniffelt ze..."hoe hij kijkt!"
Mijn moeder die dit soort dingen zegt... ik sta perplex!
Maar bijzonder is het wel...en best prettig.

Samenzweerderig heffen we het glas
"Carpe Diem" mama zeg ik!
"Carpe Diem"herhaalt ze.

Oorlogsherinnering 2

Praat ze er nog wel eens over?"vraag ik mijn vader.
"Jazeker, toevallig hebben we het er van de week over gehad!"
"Ook over de V-1?"
"Ja, juist daarover" zegt pa.."ze zegt dat er géén dag voorbij gaat of ze denkt eraan.
Ze was nogal dol hè, op die kleine...Magda..."
Die was vaak bij hun thuis, samen met haar moeder, tante Bertha, die heel jong oorlogsweduwe werd, je weet toch wel? Haar man sneuvelde in '40 bij Deinze..
Ja en dan die andere, de jongste zus van Bonma, die nog op zoek was naar een vrijer zoals wij dat zo zegden in die tijd. Die was erbij toen de V-1 viel.
Je hoorde ze overkomen die V-1's en als de motor stilviel wist je dat ie naar beneden kwam...tja..."
Mijn vader zwijgt.
"Ze kwamen om he, toen Antwerpen werd gebombardeerd door de geallieerden....
Wij waren al een half jaar bevrijd en toen dat.
Het huis naast tante Bertha werd ook getroffen, daar kwam een groot gezin om, behalve de elders studerende zoon.
Tja die kleine, je moeder was er dol op, ze was eigenlijk het kleine zusje van je moeder, het zusje wat ze zo veel liever had dan al haar broers...
Haar dood...ze was nog klein...ze was ongeveer..."
Mijn moeder komt binnen.
"We hebben het er juist over"zegt pa "over de V-1 en Magda..."
Mijn moeder staat doodstil: "in maart '45"....zegt ze.
"Ja, we waren al bevrijd en toen moest het nog komen!"
Er volgt een gesprek tussen mijn ouders, overMagda en hoe 'oud' ze is geworden.
Ik vul aan : precies 5 jaar, 6 maanden en 13 dagen...
Mijn moeder kijkt me onderzoekend aan...
Ik weet het zo goed omdat ik ook van 9 september ben.
Mijn moeder's ogen vullen zich met tranen....
Het mag, het praten doet goed.

Oorlogsherinnering

Dat ik in de eerste week van mei enorm bezig ben met herdenken van dé oorlog,
heeft alles te maken met de verhalen van Marie, de vrouw die een niet-onbelangrijke rol in mijn opvoeding heeft gehad.
Er was nml. altijd wel één dag in de week dat zij de avondmaaltijd besloot met de gevleugelde uitspraak "Onder de oorlog...."
Waarna ze een verhalend vergelijk trok van heden naar verleden.
Marie's wijsheden heb ik altijd zeer serieus genomen...
ze waren belangrijker dan wat mijn vader en moeder me vertelden.
Wellicht omdat die mijn ouders waren en zoveel al zeiden...
Marie's verhalen over den oorlog verveelden nooit, al waren het de oorlogsherinneringen van mijn moeder die uiteindelijk een groter impact hadden op ons allemaal.
Die herinneringen, het oorlogsverdriet van mijn moeder, tevens haar groot levens-verdriet,
heb ik pas zoveel later begrepen, toen zij haar ervaringen al keer op keer op keer had verteld.
Het heeft jaren geduurd en vele herdenkingen later voordat het besef bij mij binnen kwam.
Net als dat ik mijn moeder zoals zij is, maar vooral was, pas stukje en beetje ga begrijpen...nu het 5 voor 12 is...
Uiteindelijk vraagt het toch levenservaring om trauma's te herkennen, te ontcijferen en te begrijpen...de hare, de mijne.
Deze week stond ik als altijd weer stil bij vooral die gebeurtenis in maart '45: het moment daar waar de oorlog mijn familie letterlijk raakte.
Vanochtend was ik bij de Herdenking van de Slag om de Schelde.
De Schelde dat is thuis...
Ik voelde behoefte aan thuis. Ik voelde behoefte om te praten over de oorlog van thuis.
Met name de oorlog van mijn moeder, om wat ze heeft meegemaakt.
Of ik er met haar over kan praten...weet ik niet.
Natuurlijk herinnert zij zich het bombardement.
Terwijl de dag van gisteren alweer grotendeels is gewist, weet ze waarschijnlijk alle details van maart '45...dat zal het punt niet zijn..
Nee, mijn zorg is....wat zal die emotie met mijn moeder doen?
De emotie van haar herinneringen van verdriet.....

namens oma

"Bel opa even"... moedig ik mijn jongste dochter aan.
Ze is na een selectieprocedure aangenomen op een gewilde vervolgopleiding en blij en trots.
Mijn vader, onderwijsman in hart en nieren, houdt dit soort zaken goed bij, soms wat te goed...maar dat is een ander verhaal.
Lievekind doet wat haar gevraagd wordt en belt.
Mijn moeder neemt op...ze zal mijn naam in de display hebben herkend en een enkele keer durft ze het aan, de telefoon opnemen.
Lievekind doet verslag en uitleg: "Oma...ik ben aangenomen op St.Lukas!".
Haar oma begrijpt het niet en Lievekind hoort haar vertwijfeling:
"Een van de kinderen is aangenomen" herhaalt mijn moeder...
"Een van de kinderen!", verzucht mijn dochter later..."ik zei toch duidelijk oma...enne..hallo!.... wie moet er anders worden aangenomen..."
Meteen na het beëindigen van het gesprek belt mijn vader gehaast terug:
"Ma begreep het het niet en ze vindt het heel erg!
Maar zeg Sarah namens oma dat we trots zijn hoor"

Kom je mama...?

Kom je mama? Zullen we dwalen..door de tuinen van mijn jeugd...?
Geef me je hand, laten we gaan en duizenden sneeuwklokjes tellen in het gras.
Kuikentjes kijken in het oude kippenhok en dan pompen op de bleek.
Met de lekke gieter sjouwen langs zaaibedden waar we sla en peterselie willen
en ijsbloemetjes langs het pad.
Volg me mama door de sprookjestuin...ons verstoppen tussen groene hagen,
rozen plukken in het perk en druiven, in de kas...
Kom maar mama, het is tijd voor de beiers...ik doe ze in emmers en jij kookt de jam...zo lekker als alleen jij het kan...en Eulalie, maar die is oud.
Zij bakt suukerspekken die we eten op de veranda en ik volg de zwarte kat.
Kom je mama, langs de heg, waar Marie me nestjes wijst van vogels met blauwe spikkeleitjes, klein en teer.
Over schelpenpaden, langs aardbeienrijtjes en bessenstruiken zullen we lopen mama..
In de ochtendzon wanneer de was droogt in de achtertuin...over de stapstenen hinkstap sprong naar de lome middaguren,
waar jij je neervlijen kan onder de treurende wilg...wachtend op de avondzon en de merel de stilte doorbreekt...
Kom maar mama...we zullen niet verdwalen...ik ken de weg nog goed....geef mij je hand, we gaan samen.

duts

We zitten nog even na te praten...mijn zus, zwager en wij.
Vol geschonken glazen wijn met de left-overs van de Paasbrunch op tafel.
Onze ouders zijn al vertrokken, net als de kinderen die ieder al weer hun eigen ding doen.
Samen evalueren we gevieren de geslaagde middag en wat vooraf ging.
"Had pa bij jou ook geïnformeerd?" vraagt mijn zus, "over oma B'?"
Nee.Pa heeft er tegen mij niks over gezegd.
Volgens mijn zus zou de eventuele aanwezigheid van Oma B. toch een belemmering voor mijn vader zijn geweest om vandaag te komen.
Ik begrijp het niet helemaal.
Ik weet dat mijn vader het best kan vinden met oma B. mijn schoonmoeder.
Hij noemde haar zeer onlangs nog een patente vrouw.
"Dat is het hem juist" weet mijn zwager
"Je vader zou zich opgelaten voelen met zo'n 'duts' als je moeder erbij!"
Ik schrik van zwagers woorden...duts!
Duts?...dat is zoooo...
Ik ging er eigenlijk vanuit dat duts een typisch Zeeuws-Vlaams woord is...
Ik was het woord zelfs zowat vergeten.
Het hoort op het schoolplein van mijn jeugd........
Daar praatte je over een duts als iemand uitgemaakt werd voor sukkel.
Van Marie (onze zeer Zws-Vlaamse hulp, zeer belangrijk in mijn kindertijd) begreep ik dat duts eigenlijk een verstandelijk beperkt iemand kan betekenen.
Marie gebruikte de aanduiding nml voor alle mensen die ze simpelweg 'zielig' vond.
Ik ging er dus gemakshalve vanuit dat duts géén ABN zijn kon.
Op zijn voordeligst moest het Vlaams wezen.
En zo klonk het woord duts op eerste Paasdag uit de mond van mijn Zws-Vlaamse zwager zowel vertrouwd als schokkend.
Het blijft door mijn hoofd malen: duts duts...mijn moeder is een duts...
Ik zoek op het web naar de betekenis van duts: onnozel mens, sufferd, stumper, sukkel.....
Wat raakt mij het meest?
De omschrijving van duts...?
De gedachte dat mijn vader zo over mijn moeder zou denken..?
Het feit dat mijn zwager het woord in de mond nam??
Duts...ach toch, arme moeder.

Pasen

"Wat denk jij ervan?" vraagt mijn zus,
"zullen we samen een Paasbrunch organiseren, en pa en ma vragen te komen?"
Ik vind het een goed idee: samen Paasbrunchen. Pa en ma uitnodigen net zo, alleen vrees ik dat ze niet zullen komen.
Mijn moeder zou het geweldig vinden..er eens uit te zijn. Mijn vader echter ziet tegen uitjes op. Waar ik hem probeer over te halen en daarbij alle hulp bied, haakt hij af en trekt hij terug: Kerst 2009...mijn 50ste verjaardag september 2009....familiebijeenkomst juni 2009 enzovoort..
"Je weet niet hoe het is", zegt hij geïrriteerd als ik aandring, want mijn moeder komt immers nog graag onder de mensen.
Met mijn zus bespreek ik zijn weigering om met mijn moeder iets te ondernemen.
Is het echt zo moeilijk? Schaamt hij zich voor haar? Valt het hem zelf zwaar er op uit te gaan en is een vrouw die aandacht behoeft dan net de druppel? Wil hij moeder beschermen tegen ongemakkelijke situaties, vragen en blikken?
Mijn zus en ik denken van alles wat.
Tot mijn verrassing zegt hij toe met Pasen te komen...als het gaat dan hoor, voegt hij eraan toe. Hij houdt duidelijk slag om de arm.
Ik weet, dat hangt niet alleen af van mijn moeders toestand, maar ook van weer en verkeer.
Zondag was het zover: Eerste Paasdag!
Mijn zus en gezin waren al lang en breed gearriveerd, de koffie stond vers klaar en ik hield de klok ongerust in de gaten...
Ze waren laat! Ik zag doemscenario's: onwel geworden, betrokken bij een ongeluk...zoiets dergelijks...
Maar nee, het kwam goed: mijn moeder belde zelf aan en bewonderde mijn keuken.
Ze vergat de gedekte Paastafels waar een uitgebreid buffet klaarstond en als we het niet voor haar neus hadden gezet zou ze vergeten zijn iets van al het lekkers te eten.
Ze verwonderde zich over de kleinkinderen en bekeek met wijs gezicht de foto's op het beeldscherm die deze kleinkinderen haar toonden.
Ze schrok van haar eigen ogen op het portret gemaakt door mijn oudste zoon, maar liet zich geruststellen.
Mijn moeder had een gezellige middag.
Mijn vader was stil en afwezig.
Toen ze vertrokken, een rit van bijna anderhalf uur voor de boeg, bedacht ik dat mijn vader erg moe moest zijn.
Niet alleen het rijden, maar ook de hele aanloop naar het vertrek: Vóór ze eens in de auto zitten: opstaan,wassen, aankleden, ontbijten, tas pakken, jas pakken.Mijn moeder die draait en draalt en dan het huis afsluiten, wegrijden..
Ik voelde me best bezwaard dit mijn vader aan te doen, maar het was het waard.
Toen ze thuis kwamen - opluchting bij ons dat ze veilig waren - belde mijn moeder zelf op. Ze had genoten!
Het was een geweldige middag.